Zapewnienie, że pracownicy są konsultowani i informowani o bezpieczeństwie i higienie pracy w ich miejscu pracy jest ważnym elementem zapewnienia im bezpieczeństwa. We wszystkich krajach objętych badaniem istnieją struktury zapewniające reprezentację pracowników w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy. Istnieją jednak różnice w sposobie organizacji tej reprezentacji. Najczęściej spotykaną strukturą jest połączenie przedstawicieli pracowników ds. bezpieczeństwa i higieny pracy z własnymi uprawnieniami oraz wspólnego komitetu pracowników i pracodawców. Jednak w innych stanach istnieją tylko wspólne komitety, w niektórych tylko przedstawiciele pracowników, podczas gdy w innych kluczową rolę odgrywa istniejąca rada zakładowa. Istnieją również różnice w sposobie wyboru przedstawicieli ds. zdrowia i bezpieczeństwa, progach, przy których organy muszą zostać utworzone, oraz uprawnieniach, jakie posiadają.
Obowiązek informowania i konsultowania
Dyrektywa Rady 89/391 w sprawie ram bezpieczeństwa i higieny pracy przyjęta w 1989 r. wymaga od wszystkich państw członkowskich UE zapewnienia, że pracownicy są informowani i konsultowani w kwestiach bezpieczeństwa i higieny pracy w miejscu pracy, umożliwiając im zgłaszanie własnych propozycji ulepszeń i zmian. Konsultacje te mogą odbywać się z przedstawicielami pracowników, a nie z samymi pracownikami, a dyrektywa wyraźnie określa, że przedstawiciele ci muszą mieć odpowiednie prawa i zabezpieczenia. Poza UE dyrektywa ma zastosowanie do Norwegii, ponieważ jest ona częścią Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). W Wielkiej Brytanii przepisy krajowe wdrażające dyrektywę pozostają w mocy. Szwajcaria nigdy nie była bezpośrednio objęta prawodawstwem UE, ale jej ustawodawstwo krajowe obejmuje prawa do informacji i konsultacji w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa.
Różnice między krajami
W tych ramach prawnych UE istnieje wiele aspektów reprezentacji pracowników w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, które są wspólne dla wszystkich badanych państw. Istnieją jednak również różnice, które odzwierciedlają krajowy rozwój w dziedzinie zdrowia i bezpieczeństwa - wiele krajów miało własną długą historię prawodawstwa w tej dziedzinie przed dyrektywą z 1989 r. - oraz ogólne krajowe struktury reprezentacji pracowników.
Struktury reprezentacji w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy można podzielić na cztery szerokie kategorie, choć podziały między nimi nie zawsze są precyzyjne.
Przedstawiciele i komitet
Najczęściej stosowanym modelem jest połączenie przedstawicieli pracowników ds. zdrowia i bezpieczeństwa, wybieranych lub wybieranych w inny sposób, którzy mają własne określone prawa, oraz wspólnego komitetu ds. zdrowia i bezpieczeństwa pracowników/pracodawców. Około połowa (14) krajów stosuje ten model, choć z istotnymi różnicami. Są to Chorwacja, Cypr, Estonia, Finlandia, Węgry, Irlandia, Norwegia, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Hiszpania, Szwecja i Wielka Brytania.
Tylko komitet
Drugi model polega na tym, że reprezentacja pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy jest zapewniana przez członków wspólnego komitetu ds. bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników/pracodawcy i nie ma odrębnych przedstawicieli ds. bezpieczeństwa i higieny pracy z własnymi prawami. Cztery kraje w tej grupie to Belgia, Bułgaria, Dania i Litwa.
Tylko przedstawiciele
Trzecim wariantem jest sytuacja, w której struktura przewiduje wyłącznie przedstawicieli pracowników ds. bezpieczeństwa i higieny pracy, a nie wspólną komisję ds. bezpieczeństwa i higieny pracy pracodawca/pracownik. Pięć krajów stosuje ten model: Republika Czeska, przynajmniej w niektórych przypadkach, Grecja, Włochy, Łotwa i Malta.
Wykorzystanie istniejącej struktury
Ostatni model polega na tym, że kwestie bezpieczeństwa i higieny pracy są rozwiązywane przede wszystkim za pośrednictwem istniejącej struktury reprezentacji w odniesieniu do innych kwestii (często za pośrednictwem rady zakładowej). Siedem krajów w tej grupie to Austria, Francja, Niemcy, Luksemburg, Holandia, Słowenia i Szwajcaria, choć istnieją między nimi istotne różnice pod względem sposobu, w jaki odnoszą się one do głównego organu przedstawicielskiego pracowników i roli pracodawcy.
Reprezentacja w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa
Kto wybiera?
Sposób, w jaki wybierani są przedstawiciele pracowników ds. zdrowia i bezpieczeństwa również znacznie się różni. W 16 państwach (Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Cypr, Dania, Estonia, Finlandia, Grecja, Węgry, Irlandia, Łotwa, Litwa, Malta, Norwegia, Portugalia i Rumunia) przedstawiciele pracowników ds. zdrowia i bezpieczeństwa są wybierani bezpośrednio przez pracowników.
W sześciu państwach (Republika Czeska, Włochy - tylko w większych firmach, Polska, Słowacja, Szwecja i Wielka Brytania) są oni wybierani lub mogą być wybierani przez związek zawodowy, choć szczegóły różnią się i często są wybierani jako rozwiązanie awaryjne.
W pozostałych ośmiu krajach (Austria, Francja - tylko sektor prywatny, Niemcy, Luksemburg, Holandia, Słowenia, Hiszpania i Szwajcaria) przedstawiciele pracowników zajmujący się zdrowiem i bezpieczeństwem są wybierani pośrednio przez członków istniejących struktur przedstawicielskich. Jednakże zarówno w Austrii, jak i w Niemczech, podczas gdy przedstawiciele pracowników we wspólnym komitecie są wybierani przez radę zakładową, poszczególni przedstawiciele/delegaci ds. zdrowia i bezpieczeństwa są wyznaczani przez pracodawcę.
Dalsze szczegóły dotyczące wyboru przedstawicieli pracowników zajmujących się zdrowiem i bezpieczeństwem są zawarte w raportach krajowych. Zawierają one również informacje na temat progów, powyżej których należy ustanowić struktury BHP, firm, które mogą one obejmować, ich zdolności do wstrzymania pracy, jeśli uznają, że bezpieczeństwo pracowników jest zagrożone, oraz ich praw do szkoleń i ochrony przed zwolnieniem.