Vakbonden spelen een belangrijke rol in alle onderzochte landen, hoewel het percentage werknemers dat lid is van een vakbond (vakbondsdichtheid) sterk varieert, en dichtheid is niet de enige indicatie van het vermogen van vakbonden om werknemers te mobiliseren. De meeste Europese landen hebben verschillende concurrerende vakbondsfederaties, vaak verdeeld op politieke gronden, hoewel ideologische verschillen nu minder belangrijk zijn dan in het verleden. En veel confederaties bevatten krachtige individuele vakbonden.
Vakbondsdichtheid
De vakbondsdichtheid, gedefinieerd als het percentage werknemers dat lid is van een vakbond, is een belangrijke factor bij het beoordelen van de kracht en invloed van vakbonden, hoewel ook andere aspecten van belang zijn.
Helaas is er, ondanks het belang ervan, geen gemeenschappelijke methode voor het verzamelen van informatie over vakbondsdichtheid in verschillende landen, waarbij de beschikbare informatie afkomstig is uit verschillende bronnen, waaronder reguliere arbeidskrachtenenquêtes, ad-hoconderzoeken en administratieve gegevens van de vakbonden. De informatie verschilt ook van land tot land wat betreft nauwkeurigheid en frequentie waarmee ze wordt verzameld.
Het algemene beeld is echter duidelijk. Gemiddeld is ongeveer een vijfde van de werknemers in de EU lid van een vakbond, waarbij de Noordse landen de hoogste vakbondsdichtheid hebben en sommige van de nieuwere EU-lidstaten in Centraal- en Oost-Europa de laagste. Onder de grootste Europese economieën zijn er aanzienlijke verschillen in vakbondsdichtheid, met Italië met 30,2% en het VK met 22,0%, beide boven het EU-gemiddelde, terwijl Duitsland met 14,1% en Frankrijk met 10,1% eronder zitten. De individuele nationale dichtheidsstatistieken, die in de meeste gevallen betrekking hebben op 2023 of 2024, staan in de tabel. Ze zijn afkomstig uit de OESO/AIAS-database, die in september 2025 is bijgewerkt, hoewel dit niet betekent dat ze allemaal op dezelfde basis zijn.
Andere factoren
De vakbondsdichtheid is niet de enige factor die de kracht en invloed van vakbonden aangeeft. In Frankrijk hebben de vakbonden herhaaldelijk laten zien dat ze ondanks de lage ledendichtheid in staat zijn om werknemers te mobiliseren in massa-acties, en net als in Duitsland en Spanje, twee andere landen met een relatief lage dichtheid, blijkt de steun voor de vakbonden uit de verkiezing van vertegenwoordigers op de werkplek.
Bron: OESO/AIAS ICTWSS-database: Vakbondsdichtheid https://www.oecd.org/en/data/datasets/oecdaias-ictwss-database.html
Concurrerende vakbonden
In de meeste landen zijn er verschillende vakbondsconfederaties, de topstructuren van vakbonden op nationaal niveau, die in meer of mindere mate met elkaar concurreren om leden.
Het meest voorkomende patroon is dat er verschillende confederaties zijn, waarvan de rivaliteit tenminste aanvankelijk politiek of religieus was. Dit is het geval in 18 landen, België, Bulgarije, Kroatië, Cyprus, Tsjechië, Frankrijk, Hongarije, Italië, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Spanje en Zwitserland. Over het algemeen zijn de politieke banden die tot het aanvankelijke antagonisme leidden in de loop van de tijd echter verzwakt. Naast deze politieke verschillen zijn er in sommige van deze landen ook andere factoren, zoals industriële beroeps- of regionale verschillen, die het bestaan van verschillende confederaties verklaren.
In vijf andere landen, Zweden, Denemarken, Finland, Noorwegen en Estland, zijn de confederaties vooral verdeeld op basis van beroeps- en opleidingsniveaus, waarbij verschillende confederaties handarbeiders, hoofdarbeiders en mensen met een universitaire opleiding organiseren, hoewel dit patroon niet rigide is, aangezien er nu nog maar twee confederaties zijn in Denemarken en Estland en vier in Noorwegen.
Er zijn vijf landen, Oostenrijk, Ierland, Letland, Slowakije en het Verenigd Koninkrijk, waar er één vakcentrale is voor alle, of bijna alle, vakbondsleden.
In alle landen spelen de confederaties een belangrijke rol en in sommige landen hebben vakbonden die bij hen zijn aangesloten meer rechten dan niet-aangesloten vakbonden, op voorwaarde dat de confederaties zelf aan bepaalde voorwaarden voldoen. Het zijn over het algemeen ook de vakcentrales die lid zijn van officiële tripartiete overlegorganen, waar deze bestaan.
Individuele vakbonden
Individuele vakbonden zijn echter ook belangrijk en in sommige landen overschaduwen de grootste vakbonden de confederaties. Tot op zekere hoogte is dit het geval in Duitsland, maar niet in Frankrijk, Italië of Spanje.
Andere kwesties met betrekking tot vakbonden, zoals de omvang van het lidmaatschap van vrouwen, hun relatieve sterkte in de particuliere en openbare sector en hun banden met politieke partijen, worden behandeld in de nationale verslagen.